De atlas (= eerste halswervel) als graadmeter van het paard

Terug naar 'tips uit de praktijk'

Waarom is de atlas nu eigenlijk zo belangrijk?

De atlas heeft een belangrijke functie in het paardenlijf. Hoe weet je of de atlas van jouw paard geblokkeerd is en hoe kun je dat voorkomen?

Anatomie

De atlas is de eerste halswervel (van de 7) van het paard (en de mens en de hond en …).

De atlas zit anatomisch gezien tussen de schedel en de 2e halswervel (die ook wel ‘de draaier’ wordt genoemd) en vormt via de verschillende gewrichtsvlakken een functioneel gewrichten met zowel de schedel als de 2e halswervel.

Met veel kleine gewrichtsbandjes (ligamenten) en spieren vormt de atlas-schedelverbinding een van de meest spierrijke regio’s van het paard.

De spieren zorgen voor beweeglijkheid en stabiliteit van het hoofd. Alleen al om de ogen in een horizontaal vlak te stabiliseren (wel zo rustig als je rond wilt kijken) is er continue activiteit van de sensoren in het gewricht en doen de spieren hun werk.

Neurologie (de rol van het zenuwstelsel)

De aansturing van het hele paard gebeurt vanuit de hersenen in de schedel: vanuit het achterhoofdsgat in de schedel loopt het ruggemerg richting de atlas om vervolgens zijn weg door de gehele wervelkolom richting staart te vervolgen. Vanuit het ruggemerg ontspringen de ontelbare aftakkingen die zich door het hele paard verspreiden en verantwoordelijk zijn voor de aansturing van beweging, spijsvertering, doorbloeding, etc.

Omgekeerd geldt ook: alle informatie van het hele paardenlijf wordt via zenuwbanen teruggeleid richting de hersenen… via de atlas-regio!

In deze regio bevinden zich belangrijke schakelstations en je kunt je wellicht voorstellen dat het daar een drukt van belang is om alle processen binnen een paard goed op elkaar af te stemmen.

Praktijk

Wat ik in de praktijk vaak tegenkom is dat de atlas geblokkeerd is. Dat wil zeggen: de atlas is zijn beweeglijkheid verloren; de wervel zit ‘vast’.

Het paard is dan niet meer in staat om het gewricht tussen de schedel en het hoofd op een goede manier uit te voeren. De hoge buiging in de nek is niet langer mogelijk.

Dit kan zowel aan 1 zijde voorkomen of beiderzijds.

Hoe herken je een geblokkeerde atlas?Wanneer je je hand op de atlas legt is deze warmer dan normaal (vergelijk links en rechts en evt. met een ander paard). Wanneer een paard echt niet lekker in zijn of haar vel zit is er echt hitte voelbaar en vindt het paard het niet prettig om daar aangeraakt te worden.

Omdat de zenuwtakjes die uittreden tussen de atlas en de schedel geprikkeld worden bij een blokkade is het gebied waar deze zenuwtakjes naartoe lopen (helemaal naar het puntje van de oren) extra gevoelig. Een paard vindt het dan erg vervelend als je zijn oren wilt aanraken en zal zijn of haar hoofd terugtrekken en/of gaan schudden. Deze paarden reageren vaak ook extra gevoelig op druk van het hoofdstel en/of halster.

Als de atlas aan 1 zijde geblokkeerd is zie je, als je heel goed kijkt, bij observatie dat het hoofd van het paard niet helemaal recht voor zijn of haar lijf staat, maar in een kleine hoek naar links of naar rechts.

Als de atlas geblokkeerd is kan het paard daar hoofdpijn van hebben (vergelijkbaar met migraine hoofdpijn bij mensen). Het paard kan daardoor verandering vertonen in gedrag, gemoedstoestand en oogopslag.

Tijdens het bewegen van het paard zal het paard niet langer in staat zijn om zijn hoofd naar links en/of naar rechts te buigen. Let op: het gaat om de beweging die hoog in de nek plaatsvindt. Je zult zien dat het paard wanneer het wil buigen met zijn hoofd om bijv. opzij te kijken zijn hoofd draait (de beweging tussen de schedel en de atlas wordt overgeslagen vanwege vastzitten van de atlas); de beweging wordt uitgevoerd in het eerstvolgende gewricht (tussen de atlas en de draaier). Ook bij het rijden is dit merkbaar (kantelen met het hoofd, bit vastpakken, niet willen inbuigen, etc.).

Preventie

Hoe kun je voorkomen dat een paard een geblokkeerde atlas krijgt?

Het aller belangrijkste is dat je ten alle tijde voorkomt dat je paard gaat ‘hangen aan het  halster’. Dit gebeurt vaak bij jonge paarden die aan 1 touw vastgezet worden (i.p.v. aan 2 touwen aan de zijkant). Wanneer je een paard aan 1 touw vastbind en hij gaat met zijn hoofd omhoog voelt hij druk achter zijn oren zonder dat hij het touw goed kan zien. Bij 2 touwen aan de zijkant kan het paard de touwen zien en de relatie leggen met wat er gebeurt. Probeer het vastzetten van een paard rustig op te bouwen in tijd. Dit geldt ook bij vervoer in de trailer (waar het helaas nogal eens mis gaat).

Vooral bij paarden die veel op stal staan wil ik het advies geven: ga het opbouwen van het vaststaan vooral oefenen NAdat een paard lekker even zijn eigen ding heeft kunnen doen in de wei of bak.Wanneer een paard ernstig heeft gehangen (of meerdere keren kort) om zich al dan niet los te rukken kun je de gevolgen ervan vergelijken met die van een whiplash bij een mens. Juist ook op de langere duur zal het paard vage klachten vertonen (ook van hormonale aard) en zich slecht kunnen gaan concentreren. Mijn advies is sowieso om een paard nooit met halster op de wei of op stal te laten.

Zoals je in het begin van deze ‘Tip uit de praktijk’ hebt kunnen lezen is de atlas een zeer belangrijke regio waarbij informatie doorstroomt vanuit het hoofd naar het lijf en weer terug. Dus het paard in totaliteit beschouwend zo vitaal mogelijk houden (een paard met chronische koliek heeft bijv. meestal een geblokkeerde atlas) is de uitdaging voor het vrij houden en goed kunnen functioneren van de atlas.